Box 3-herstel: binnenkort ontvang je wellicht een brief en dit moet je ermee doen

Op 8 juli 2025 is er een wet aangenomen in de Eerste Kamer waardoor de Belastingdienst aan de slag kan met het zogenaamde ‘Box 3 herstel’ op basis van werkelijke rendementen. Het kan zijn dat je hierover binnenkort een brief ontvangt en actie moet ondernemen. Maar wat houdt dit allemaal in? En wanneer moet je iets doen? We vertellen je er alles over in dit artikel.

Herstel van box 3: hoe zat het ook alweer?

Box 3 is het gedeelte van de inkomstenbelasting waarin je vermogensbelasting betaalt. Dat is belasting over bijvoorbeeld spaargeld, beleggingen of een tweede huis. Je betaalt in deze box pas belasting als je vermogen (evt. gezamenlijk met je fiscaal partner) boven een bepaalde drempel ligt. Deze drempel was in 2024 bijvoorbeeld €57.000 per persoon.

Tot nu toe werd je vermogen belast op basis van een fictief rendement: een geschat rendement op basis van cijfers uit de markt. In sommige gevallen is dit echter hoger dan je werkelijke rendement, waardoor je eigenlijk teveel belasting betaalt. Hierover zijn rechtszaken aangespannen tegen de Belastingdienst en de Hoge Raad heeft de gedupeerden in het gelijk gesteld. De berekeningen van de Belastingdienst met fictieve rendementen zijn in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dit moet met de operatie ‘Box 3-herstel’ worden rechtgezet.

Fictief rendement vs. werkelijk rendement

Er wordt soms gedacht dat je (vermogens)belasting betaalt over de totale waarde van je vermogen, maar dat is niet het geval. Je betaalt in Nederland belasting over het rendement op je vermogen. Maar wat is dan fictief rendement, en wat is werkelijk rendement?

• Fictief rendement: bij het fictief rendement bepaalt de Belastingdienst (na afloop van het jaar, en gebaseerd op cijfers uit de markt) een zo realistisch mogelijk rendementspercentage. Op basis daarvan ga je belasting betalen. De Belastingdienst maakt daarbij wel een onderscheid tussen rendement per soort vermogen. Zo is het rendement op beleggingen de afgelopen jaren vaak hoger geweest dan het rendement op spaargeld.
• Werkelijk rendement: bij het werkelijke rendement betaal je belasting over het daadwerkelijk gemaakte rendement aan het einde van het jaar. De afgelopen jaren heeft de Belastingdienst niet op basis van deze methode belasting berekend, maar dat hadden ze dus eigenlijk wel moeten doen.

Het fictieve rendement is eigenlijk een versimpelde manier om belasting te heffen. Het kan in sommige gevallen namelijk best complex zijn om het werkelijke rendement vast te stellen. Denk bijvoorbeeld aan een vakantiewoning zonder WOZ-waarde, of het veelvuldig aankopen en verkopen van crypto’s. Ook de IT systemen van de Belastingdienst zijn hier niet op ingericht. Dat bleek echter geen excuus: er moet alsnog belasting worden geheven over werkelijke rendementen.

Wanneer ontvang je een brief?

De Belastingdienst gaat vanaf half juli actief brieven sturen naar mensen die de afgelopen jaren vermogensbelasting (Box 3 belasting) hebben betaald. Als dit het geval is dan kan het namelijk zo zijn dat je teveel belasting hebt betaald. De brief zal je er waarschijnlijk op wijzen dat je de mogelijkheid hebt om het formulier ‘Opgaaf werkelijk rendement’ in te vullen. De brief geeft ook meer informatie over hoe je dat moet gaan doen en voor welke jaren je dit kunt doen. Wacht dus even met het invullen van het formulier totdat je de brief ontvangen hebt!

Hoe weet ik of het box 3-herstel voor mij van toepassing is?

Het Box 3-herstel is niet voor iedereen van toepassing. Maak je dus geen zorgen als je geen brief ontvangt! Alleen belastingplichtigen met belastbaar vermogen in box 3 vallen onder deze regeling. Kortom: als je wel vermogen hebt, maar je hebt er geen belasting over betaald (bijv. omdat je onder de drempel van het heffingsvrij vermogen zit) dan is dit voor jou niet van toepassing.

Heb je de afgelopen jaren wel vermogensbelasting betaald? Reken je dan ook niet meteen rijk! Niet in alle gevallen krijg je geld terug. Dat is namelijk afhankelijk van jouw situatie en de door jouw behaalde rendementen. Je kunt alleen belasting terugkrijgen als, in de afgelopen jaren, jouw werkelijke rendementen lager zijn geweest dan de fictieve rendementen waarmee de Belastingdienst gerekend heeft.

Moet ik verplicht het formulier ‘Opgaaf werkelijk rendement’ invullen?

Het is niet zo dat de Belastingdienst nu verplicht met een werkelijk rendement gaat rekenen. Als gevolg van de rechterlijke uitspraken zal dat in de toekomst waarschijnlijk wel het geval zijn, maar de Belastingdienst systemen zijn daar nu nog niet klaar voor. Dat is eigenlijk voordelig! Want: je hebt nu nog een keuze. Je kunt namelijk zelf bepalen wat in jouw situatie het beste uitkomt.

Zijn jouw werkelijke rendementen hoger dan de fictieve rendementen? Dan is het slimmer om de fictieve rendementen te gebruiken. In dat geval hoef je niets te doen en hoef je het formulier niet in te vullen. Verwacht je dat jouw werkelijke rendementen lager liggen dan de fictieve rendementen (bijvoorbeeld omdat jouw aandelen of crypto’s relatief slecht presteerden)? Dan is het juist gunstig om het formulier wél in te vullen.

Voor welke belastingjaren kan ik het formulier invullen?

Het Box 3-herstel geldt met terugwerkende kracht vanaf 2017. Maar: voor de jaren 2017 t/m 2020 geldt dat je al eerder een ‘verzoek tot ambtshalve herziening’ hebt moeten doen om voor deze jaren nog in aanmerking te komen voor herstel. In werkelijkheid zal het voor veel personen daarom betekenen dat je vanaf het jaar 2021 met terugwerkende kracht nog het formulier kunt invullen en je werkelijke rendement kunt doorgeven. Voordat je het formulier van een specifiek belastingjaar kunt invullen moet je ook een definitieve aanslag ontvangen hebben.

Fictieve rendementen van de afgelopen jaren

Om te bepalen of jouw rendementen beter of slechter zijn geweest dan de rendementen waarmee de Belastingdienst heeft gerekend, is het natuurlijk handig om te weten wat de fictieve rendementen zijn geweest. Wij hebben de fictieve Box 3 rendementen van de afgelopen tijd voor je op een rijtje gezet.

TIP: zoek met dit lijstje alvast de juiste gegevens bij elkaar om te bepalen wat jouw werkelijke rendementen zijn geweest. Leg ze naast bovenstaand lijstje om te kijken of het invullen van het formulier voor jou slim kan zijn.

Ik heb geen brief ontvangen, wat nu?

Als je geen brief hebt ontvangen dan is de kans groot dat het Box 3-herstel voor jouw situatie niet van toepassing is, bijvoorbeeld omdat je geen Box 3 belasting betaald hebt. Heb je toch het gevoel dat dit wel voor jou van toepassing is, en dat je onterecht geen brief hebt ontvangen? Vul dan alsnog zelf het formulier ‘Opgaaf werkelijk rendement’ in. Wacht wel eerst even af of je misschien toch de brief nog ontvangt, omdat daarin belangrijke informatie staat voor het invullen van het formulier.